Aritius Sybrandus Talma – *17 februari 1864, Angeren – † 12 juli 1916, Haarlem

‘De arbeider heeft toch een goddelijk recht op vrijheid en zelfstandigheid. Een recht op voldoende beloning om met zijn gezin als burger, huisvader en kerklid een menswaardig leven te leiden.’

Voordat ‘vadertje Drees’ de AOW invoerde bestond er de Ouderdomsrente. De grondlegger van onze sociale wetgeving was een hervormde dominee met Friese voorouders. Syb Talma, geboren in een pastorie, was zelf predikant in Heinenoord, Vlissingen en Arnhem, en na zijn politieke loopbaan nog in Bennebroek en als veldprediker in het leger.
1891 – nu 125 jaar geleden – geldt als het geboortejaar van de christelijk-sociale beweging. Abraham Kuyper opende het Eerste Christelijk Sociaal Congres met een belangrijke rede en in Rome verscheen de pauselijke encycliek Rerum Novarum. Concrete politieke resultaten had het niet direct, ook niet toen Kuyper minister-president was. Dat veranderde toen Talma in 1908 minister werd van Landbouw, Nijverheid en Handel, waaronder in die tijd ook sociale wetgeving viel. Hij had zich in 1891 bij de ARP, de partij van Kuyper, aangesloten.
Hoe zijn sociaal bewustzijn ontwaakt was? Hij hoorde als student in Utrecht bevlogen colleges van de ‘ethische’ professor Valeton over de oudtestamentische profeten. Hij zag de worstelingen van gemeenteleden om de kinderen voldoende te voeden. Hij las geschriften van de Britse geestelijke en christen-socialist F.D. Maurice. En hij werd actief binnen de protestantse arbeidersbond Patrimonium. ‘De Leeuw van Patrimonium’ organiseerde debatten met liberalen en socialisten. Hij verdedigde het stakingsrecht en droeg zo bij aan de doorontwikkeling tot echte vakbond.
Bij de Tweede Kamer verkiezingen in 1901 versloeg hij de SDAP-leider Pieter Jelles Troelstra verpletterend in diens thuisdistrict Tietjerkstradeel. En eenmaal minister in het coalitiekabinet-Heemskerk bracht hij allerlei arbeidswetten tot stand. De arbeidsinspectie werd gemoderniseerd. Er kwamen Raden van Arbeid waarin voor het eerst ‘sociale partners’ samen werkten. De basis werd gelegd voor verzekeringswetten bij ziekte en arbeidsongeschiktheid. En op 9 december 1913 begon de eerste uitkering van ouderdomsrente van de staat voor pensioengerechtigde 70-plussers. Door het verzekerde pensioenstelsel zouden binnen korte tijd overal ‘rustoorden’ ontstaan voor ouderen die nu niet meer aangewezen waren op de armenhuizen.
Dit fundament onder ons sociale stelsel kwam er niet zonder slag of stoot. Talma had veel last van de behoudende aristocratische vleugels van de christelijke partijen. En van de oude Abraham Kuyper die grote moeite had met zoveel overheidsbemoeienis. Talma raakte geïsoleerd in zijn eigen kring. En zijn gezondheid brokkelde af. Twee jaar na zijn ministerschap overleed hij.
In Burgum staat een bronzen borstbeeld.

Heiligenkalender op alfabet

Bijdragen voor de rubriek ‘Geloofsgetuigen’ vanaf 1-1-2014 in de Protestantse Kerkbode (prov. Groningen) en Geandewei (Fr)

A
5 aug Pavel Adelgjem
17 jan Abba Antonius, 251 Heracleopolis Magna – 356 Colzimberg Egypte?
15 sept Nicolaas Adriani
? dec Ambrosius van Milaan – *plm. 340, Trier (?) – † 4 april 397, Milaan
? mei  Arsenius *plm 354, Rome  – †rond 440, Troë bij Memphis
26 aug Augustinus
24 febr Gladys May Aylward 24 febr 1902 Edmonton Taiwan, 3 jan 1970
1 jan Vedanayagam Samuel Azariah (1874 – 1 januari 1945)

B
21 mrt Joh. Seb. Bach 21 maart 1685 Eisenach 28 juli 1750 Leipzig
22 febr Willem Banning *21 februari 1888, Makkum – † 7 januari 1971, Driebergen
1 juni Mary Barrett Dyer *plm 1611 – 1660
3 jan Basilius van Caesarea, rond 330 Capadocië – 1 jan 379 Caesarea
14 juni Harriet Beecher Stowe *14 juni 1811 Litchfield – † 1 juli 1896 Hartford (Connecticut)
13 sept Nicolaas Beets
30 Willem van den Bergh (25 februari 1850, ‘s-Gravenhage – 30 april 1890, Montreux)
20 Bernard van Clairvaux, 1090 – 20 augustus 1153
10 mei Christiaan Frederik Beyers Naudé
17 sept Hildegard von Bingen, 1098–17 september 1179
9 apr Dietrich Bonhoeffer  (4 februari 1906 Breslau – 9 april 1945 Flossenburg)
5 juni Wynfreth/ Bonifatius – *672 Wessex – † 5 juni 754 Dokkum
9 Jheronimus Bosch, plm. 1450- 9 augustus 1516
10 apr William Booth * 10 april 1829, Sneinton –  † 20 augustus 1912, Hadley Wood (Londen)
13 juni Martin Buber

C
27 mei Johannes Calvijn
juni/18 juli  Bartholomeüs de las Casas
29 febr Joh. Cassianus, plm 360 Pontica, plm 435 Marseille
26 sept Thomas Clarkson
aug Johannes Climacus
23 jan John William Colenso, 24-1-1814 St. Austell (GB) – 20-6-1883 Bishopstowe (Zuidelijk Afrika)
28 mrt Jan Amos Comenius 28-3-1592 Nivnice (Moravië) 15-11-1670 A’dam
30 apr  Isaäc da Costa

D
25 mrt Petrus Datheen *ca 1531 Kassel (Vlaanderen) – † 17 maart 1588 Elbing (Pruisen)
22 dec Dominicus de Guzmán – *plm. 1170, Caleruega (Castilië) – † 6 augustus 1221, Bologna
juni  David à Doreslaer – * Enkhuizen 1610 † Zierikzee 1671
3 juni Hudson Taylor en Maria Dyer
8 nov Johannes Duns Scotus – 1266 Duns (Schotland) – 8 november 1308 Keulen

E
28 apr   Meester Eckhart  *Plm. 1260, Hochheim? – † voor 30 april 1328, Avignon?
28 okt Desiderius Erasmus 28 okt 1466 – 12 juli 1536

F
12 apr Liang Fa  (1789 Ko Ming – 12 apr 1855 Honam, China)
8 mrt Paulos Faraj Rahho 20 nov 1942 Mosul vermoedelijk 9-3-2008
10 juni Johannes Elias Feisser
23 apr Margaret Fell
6 okt Fisk Jubilee Singers – 6 oktober 1871
21 jan  Theodor Fliedner (21 jan 1800 – 4 okt 1864)
1 dec Charles de Foucauld – 15 september 1858 Straatsburg – 1 december 1916, Tamanrasset (Algerije)
13 jan George Fox, juli 1624 Fenny Drayton, Leicestershire – 13 jan 1691
25 sept James O. Fraser

G
30 aug Matthias Grünewald

H
27 aug Johann Georg Hamann, 27 augustus 1730–11 juni 1788
28 febr Patrick Hamilton *1504 Lanarkshire – † 29 februari 1528, St. Andrews
5 okt  Vaclav Havel 5 oktober 1936 – 18 december 2011
23 mei Johan de Heer *23 mei 1866 Rotterdam – †16 maart 1961 Driebergen
7 febr Dom Helder Camara  7 febr 1909 Fortaleza –  27 aug 1999 Recife (Br)
17 mei Ottho Gerhard Heldring
13 aug Hippolytus van Rome, plm 170 – 235

I
31 juli Ignatius van Loyola, 24 december 1491 – 31 juli 1556
28 juni Irenaeus van Lyon
4 apr Isidorus van Sevilla *plm. 560, Cartagena – † 636, Sevilla

J
2 febr Esther John/Qamar Zia  14-10-1929 Brits India –  2 febr 1960 Chichawatni (pak.)

K
19 sept Joseph Kam
26 febr Khama Boikano III plm 1840 plm 1920
5 mei  Sören Kierkegaard
? sept Kazoh Kitamori 1916 – september 1998
25 apr Alje Klamer  * 25 april 1923, Groningen – †1 juli 1986, Hilversum
16 aug Marga Klompé
17 mrt Ndalama Ngahapa (Paul Komba) *plm 1871 – †Rongea Tanzania 17-mrt-70
24 mrt  Jan Koopmans  (* 26 mei 1905 Sliedrecht † 24 maart 1945 Amsterdam, )

L
17 sept Lambertus van Maastricht
10 nov Maarten Luther – 10 november 1483 – 18 februari 1546
12 febr Janani Luwum 1922 –  12 febr 1977 Kampala Uganda

M

4 febr Manche Masemola   * plm.1913 – † 4 februari 1928, Sekhukhuneland (ZA)
11 mrt Felix Mendelssohn-Bartholdy 3 febr 1809 Hamburg 4 nov 1847 Leipzig
31 jan Thomas Merton 31 jan 1915 Prades (Fr) – 19 dec 1968 Bangkok
12 sept Maarten Micron, 1523 – 12 september 1559
25 mei John Mott
5 jan Munk, Kaj, 1898 Vedersö – 5-jan 1944

N
26 mrt Tom Naastepad *17 januari 1921, ’s-Gravenhage – † 26 maart 1996, Rotterdam
17 mrt Ndalama Ngahapa (Paul Komba) *plm 1871 – †Rongea Tanzania 17-mrt-70
16 okt Sara Nevius 16 oktober 1632 – 24 januari 1706
30 jan Lesslie Newbegin, 8-dec-08 – 30-jan-98
21 febr John Henry Newman, 21 febr 1801 – 11 aug 1890
12 mei Florence Nigthingale
18 juli Oepke Noordmans – *18 juli 1871 Oosterend (Frl) – † 5 februari 1956 Lunteren
24 jan Henri Nouwen

O
17 nov Paolo dall’Oglio – *17 november 1954 – †29 juli 2013

15 mrt Kaspar Olevianus (en Ursinus) 10 aug 1536 Trier 15 maart 1587 Herborn

P
13 juni  Antonius van Padua
19 juni Blaise Pascal – *19 juni 1623, Clermont-Ferrand – † 19 augustus 1662, Parijs
17 mrt Sint Patrick  *Plm. 400 Engeland – † 17 maart 461, Saul bij Downpatrick, Ierland
9 jan Ida Pierson-Oyens, 9-1-1808 Amsterdam – 26-12-1860 Apeldoorn
21 aug Groen van Prinsterer
? juli Pseudo-Dionysius de Areopagiet – 5e eeuw na Christus, Syrië?

Q


R
1 nov Wibrandis Rosenblatt, 1504 – 1 november 1564

S
12 aug Frère Roger Schütz
4 sept  Albert Schweitzer
2 jan Serafim van Sarov (30 jul 1759 Koersk – 2 jan 1833 Sarov)
31 jan Menno Simons
31 mrt Maria Skobstova  (* 8 december 1891, Riga – † 31 maart 1945, Ravensbrück)
15 jan Nathan Söderblom
19 juni Charles Haddon Spurgeon
29 juni Antoine de St.-Exupéry
28 dec Johann von Staupitz – ca. 1460, Motterwitz – 28 december 1524, Salzburg
21 juni Bertha von Suttner
10 febr Henriëtte Swellengrebel   10 februari 1810 Utrecht – 30 mei 1874 Utrecht

T
12 juli Aritius Sybrandus Talma – *17 februari 1864, Angeren – † 12 juli 1916, Haarlem
3 juni Hudson Taylor en Maria Dyer
26 apr Tertullianus  (ca. 160 Carthago – ca. 230)
15 mei  M.M. Thomas *15 mei 1916, Kozhencherry, Kerala – † 3 december 1996, Manjadi, Kerala (India)
1 mrt  Timoteüs I katholikos plm 728 Hazza (Erbil) 9 jan(?) 823
7 apr André Trocmé
10 mrt Harriet Tubman *Plm. 1820, Dorchester County, Maryland – † 10 maart 1913, Auburn, New York

U
6 jan Jan Utenhove

V
14 febr Valentijn , 14 febr 269 Rome
12 apr  Veluanus
18 apr Petronella Voûte  *6 november 1804, Amsterdam – † 18 april 1877, Zetten
22 mei Anne de Vries

W
25 juli Wang Mingdao – * 25 juli 1900 Bejing  –  † 28 juli 1991 Sjanghai
22 aug Simone Weil
8 sept  Willem van St. Thierry plm. 1075- 8 september 1148

X

IJ

Z
5 sept Katharina Zell
2 febr Esther John/Qamar Zia  14-10-1929 Brits India –  2 febr 1960 Chichawatni (pak.)
10 dec Hendrik van Zutphen – 1488/89 Zutphen – 10 december 1524 Heide (Dtsl.)

Meester Eckhart – *Plm. 1260, Hochheim? – † voor 30 april 1328, Avignon?

eckhartWie God zoekt om met hem iets te zoeken vindt God niet; maar wie werkelijk alleen God zoekt vindt God en vindt nooit alleen God, maar vindt met God ook al wat God te bieden heeft

Meester Eckhart liep langs het randje. Juist daarin schuilt de aantrekkingskracht van zijn preken en traktaten. Hij was een van de eersten van wie de preken in de volkstaal verspreid werden. En de Groningse dichter C. O. Jellema (1936-2003), die buitenkerkelijk was geworden, vertaalde in zijn laatste levensfase uitgerekend van hem veel geschriften om ze prachtig opnieuw uit te geven. Wie kan de moderne twijfelaar beter handreiking bieden dan de mysticus die alles weet over het ‘arm zijn aan God’ en de pijnlijke noodzaak van loslaten van eigen weten en willen?
Eckhart was theoloog in de orde van de Predikheren oftewel de Dominicanen. De orde maakte net als die van de Franciscanen een grote bloei door. Eckhart was er prior, vicaris en provinciaal, dus iemand met leidinggevende rollen. Hij studeerde en doceerde in Parijs en Keulen en schreef verhandelingen en bijbelcommentaren. Honderden preken die hij voor zijn medebroeders in diensten en op studiedagen hield begonnen al tijdens zijn leven de ronde te doen. Tegen het einde van zijn leven werd er onderzoek ingesteld naar zijn trouw aan de leer van de kerk. Inquisitie! Hij is waarschijnlijk overleden terwijl hij aan het pauselijk hof in Avignon was om zijn zaak te verdedigen. Zijn veroordeling maakte hem voor de eeuwen daarna des te spraakmakender.
Al vòòr Eckhart maakten de grote theologen van zijn orden gebruik van de begrippentaal van christelijke en joods-arabische filosofen en theologen uit vroeger eeuwen die sinds kort ter beschikking waren gekomen. Eckhart was een durfal. Hij jongleert met de leer van de goddelijke drie-eenheid en met Bijbelteksten over de heilsgeschiedenis. Hij geeft er een mystieke draai aan. God ‘bestaat’ niet. God is een zijn dat ons zijn aan zich gelijk wil maken. Eckhart leert ‘de geboorte van God in de ziel’. Dat wil niet zeggen dat hij de historische geboorte van Jezus ontkent. Maar die is niet zijn thema. Net zomin als de verzoening door het plaatsvervangend lijden van Jezus of de heiligen. Alles draait om de terugkeer van de mens naar God en het opgeven van de eigen wil. ‘Waar God is is de ziel’, ‘waar de ziel is daar is God’. Gods geboorte is als het vuur dat het dorre hout doortrekt en helemaal vurig maakt. Om zover te komen moet er een tempelreiniging in ons plaatsvinden. Alle kooplui moeten weg die nog een bepaald eigenbelang koesteren. Dan kan het Woord met al zijn wijsheid en kracht ons helemaal vervullen.
Hij had zich dus teveel laten beïnvloeden door heidense filosofie. Bij de verspreiding van de leer van hun meester zouden latere volgelingen wat betreft de mystieke eenwording voorzichtig worden. Maar daar lag nu net het punt waarop de monnik-theoloog in gezelschap kwam van grote leermeesters uit andere religieuze en filosofische tradities. Juist als taal tekort schiet zit iemand vaak heel dicht bij het vuur.

(2016)